साईडोंगरातील वृक्षतोडीविरोधात आदिवासी काढणार विराट मोर्चा
‘साईडोंगर वाचवा, सह्याद्री वाचवा!’ वृक्षतोडीविरोधात आदिवासींचा एल्गार
मोतीराम पादीर | कर्जत:
कर्जत तालुक्यातील साईडोंगर परिसरात टोरंट कंपनीकडून मोठ्या प्रमाणावर वृक्षतोड सुरू असल्याचा गंभीर आरोप करण्यात आला असून, या प्रकारामुळे स्थानिक आदिवासी समाजामध्ये तीव्र संताप व्यक्त होत आहे. सह्याद्रीच्या कुशीत वसलेल्या या हिरव्यागार डोंगरावरील वृक्षसंपदा नष्ट होत असल्याचा दावा स्थानिकांकडून केला जात आहे. या कथित वृक्षतोडीमुळे पर्यावरणाचा समतोल, नैसर्गिक जलस्रोत आणि आदिवासी समाजाच्या पारंपरिक उपजीविकेवर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
या पार्श्वभूमीवर ‘सह्याद्री बचाव आदिवासी समाज समिती’च्या वतीने लवकरच विराट मोर्चा काढण्यात येणार असून, साईडोंगर परिसरातील वृक्षतोड तातडीने थांबवून संबंधितांवर कायदेशीर कारवाई करण्याची मागणी करण्यात येणार आहे. या आंदोलनात रायगड जिल्ह्यातील विविध आदिवासी संघटना, महिला-पुरुष आणि पर्यावरणप्रेमी नागरिक सहभागी होण्याची शक्यता आहे.
सह्याद्रीच्या वनसंपदेच्या रक्षणासाठी आदिवासी समाजाचा लढा
साईडोंगर परिसर हा नैसर्गिक सौंदर्य, वनसंपदा आणि जैवविविधतेने समृद्ध असलेला भाग म्हणून ओळखला जातो. या परिसरातील जंगलावर अनेक आदिवासी कुटुंबांचे जीवनमान अवलंबून आहे. वनौषधी, मोहफुले, बांबू तसेच जंगलातून मिळणाऱ्या विविध नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या माध्यमातून अनेक कुटुंबे आपल्या उदरनिर्वाहाची व्यवस्था करतात.
मात्र, गेल्या काही दिवसांपासून या परिसरात मोठ्या प्रमाणावर झाडे तोडली जात असल्याचा आरोप स्थानिक आदिवासींकडून करण्यात येत आहे. शेकडो झाडे जमीनदोस्त झाल्याचा दावा करत, या वृक्षतोडीमागील परवानग्या, संबंधित विभागांची भूमिका आणि प्रत्यक्ष कामकाजाची चौकशी करण्याची मागणी केली जात आहे.
वृक्षतोडीसाठी आवश्यक असलेल्या परवानग्या घेण्यात आल्या आहेत का, तसेच वनविभाग आणि महसूल विभागाने या कामाची पाहणी केली आहे का, असे प्रश्नही स्थानिकांकडून उपस्थित केले जात आहेत. या आरोपांची अधिकृत स्तरावर पडताळणी होणे आवश्यक आहे.

पर्यावरणाचा ऱ्हास आणि जलस्रोतांबाबत चिंता
डोंगरावरील वृक्षसंपदा ही केवळ निसर्गाची शोभा नसून पावसाचे पाणी जमिनीत मुरवणे, मातीची धूप रोखणे, स्थानिक जलचक्र टिकवणे आणि वन्यजीवांना अधिवास उपलब्ध करून देणे यामध्ये तिची महत्त्वाची भूमिका असते.
अशा परिस्थितीत मोठ्या प्रमाणावर वृक्षतोड झाल्यास डोंगराच्या नैसर्गिक रचनेवर, मातीच्या स्थैर्यावर आणि परिसरातील जैवविविधतेवर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. जंगलातील अधिवास कमी झाल्यास वन्यप्राण्यांच्या हालचालींवरही परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे साईडोंगर परिसरातील वृक्षतोडीची व्याप्ती, तिचे पर्यावरणीय परिणाम आणि जलस्रोतांवरील संभाव्य परिणाम यांचा शास्त्रीय पद्धतीने अभ्यास करण्याची गरज आहे.
स्थानिक नागरिकांच्या मते, विकासाच्या नावाखाली निसर्गाची अपरिमित हानी होत असेल, तर त्याचा सर्वाधिक फटका जंगलावर अवलंबून असलेल्या आदिवासी कुटुंबांना बसू शकतो. त्यामुळे हा प्रश्न केवळ झाडे तोडण्यापुरता मर्यादित नसून, पर्यावरण संरक्षण, नैसर्गिक संसाधनांवरील अवलंबित्व आणि स्थानिकांच्या उपजीविकेशी निगडित आहे.
‘आमचा डोंगर, आमचे जंगल, आमचा देव’; आदिवासी महिलांचा संताप
साईडोंगर परिसरातील वृक्षतोडीबाबत आदिवासी महिला भगिनींनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. जंगल हे त्यांच्या दैनंदिन जीवनाचा, पारंपरिक संस्कृतीचा आणि श्रद्धेचा अविभाज्य भाग असल्याची भावना त्यांनी व्यक्त केली.
“आमचा डोंगर, आमचे जंगल, आमचा देव! कंपनीने आमच्या श्रद्धेवरच घाव घातला आहे,” अशा शब्दांत आदिवासी महिलांनी आपली व्यथा मांडल्याचे सांगण्यात येत आहे.
जंगल नष्ट झाल्यास केवळ झाडेच नष्ट होणार नाहीत, तर त्यासोबत अनेक पिढ्यांपासून जपलेली जीवनपद्धती, पारंपरिक ज्ञान आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीवर आधारित रोजगारही धोक्यात येऊ शकतो, अशी चिंता स्थानिकांकडून व्यक्त होत आहे.
प्रशासनाच्या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह
या कथित वृक्षतोडीबाबत वनविभाग आणि महसूल विभागाकडे तक्रारी करूनही अपेक्षित कारवाई झालेली नसल्याचा आरोप आदिवासींकडून करण्यात येत आहे. संबंधित विभागांनी तातडीने घटनास्थळी पाहणी करून वृक्षतोडीची वस्तुस्थिती स्पष्ट करावी, अशी मागणीही होत आहे.
वृक्षतोडीसाठी आवश्यक परवानग्या, जमिनीचा कायदेशीर दर्जा, पर्यावरणविषयक अटी आणि लागू असलेल्या वनविषयक नियमांचे पालन झाले आहे किंवा नाही, याची तपासणी प्रशासनाने करणे गरजेचे आहे. नियमांचे उल्लंघन झाल्याचे आढळल्यास संबंधितांवर कायद्यानुसार कारवाई करावी, अशी भूमिका सह्याद्री बचाव आदिवासी समाज समितीने घेतली आहे.
दरम्यान, या प्रकरणात संबंधित कंपनीची तसेच प्रशासनाची अधिकृत भूमिका समोर येणेही महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे वृक्षतोडीबाबतचे आरोप, परवानग्यांची स्थिती आणि प्रत्यक्ष परिस्थिती यांची निष्पक्ष चौकशी होण्याची आवश्यकता आहे.
सह्याद्री बचाव आदिवासी समाज समितीची विराट मोर्चाची हाक
साईडोंगर परिसरातील कथित वृक्षतोडीविरोधात आता संघटित लढा उभारण्याचा निर्णय सह्याद्री बचाव आदिवासी समाज समितीने घेतला आहे. या आंदोलनाच्या माध्यमातून रायगड जिल्ह्यातील आदिवासी समाजाच्या विविध संघटनांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न करण्यात येणार आहे.
या मोर्चातून ‘साईडोंगर वाचवा, सह्याद्री वाचवा, वृक्षतोड थांबवा आणि आदिवासींच्या हक्कांचे संरक्षण करा’ अशी मागणी ठामपणे मांडण्यात येणार आहे. मोर्चाची तारीख, मार्ग आणि अन्य तपशील समितीकडून जाहीर करण्यात येणार असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
साईडोंगर परिसरातील वृक्षतोड तातडीने थांबवावी, संबंधित कामाची सखोल चौकशी करावी, आवश्यक परवानग्यांची तपासणी करावी आणि नियमांचे उल्लंघन आढळल्यास संबंधितांवर गुन्हा दाखल करावा, अशा मागण्या समितीकडून करण्यात येत आहेत.
‘साईडोंगर वाचवा, सह्याद्री वाचवा’; आंदोलन तीव्र करण्याचा इशारा
साईडोंगरातील वृक्षतोडीचा प्रश्न तातडीने मार्गी न लागल्यास तीव्र आंदोलन छेडण्यात येईल, असा इशारा समितीने दिला आहे. निसर्गाचे रक्षण, आदिवासी समाजाचे पारंपरिक हक्क आणि भावी पिढ्यांसाठी जंगलाचे अस्तित्व टिकवणे या मुद्द्यांवर हा लढा उभारण्यात येणार असल्याचे समितीच्या भूमिकेतून स्पष्ट होत आहे.
सह्याद्रीच्या डोंगररांगा, घनदाट जंगल, नैसर्गिक जलस्रोत आणि जैवविविधता ही रायगड जिल्ह्याची महत्त्वाची नैसर्गिक संपत्ती आहे. त्यामुळे साईडोंगर परिसरातील वृक्षतोडीच्या आरोपांची तातडीने दखल घेऊन प्रशासनाने वस्तुस्थिती जनतेसमोर मांडावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
आता प्रशासन या प्रकरणाची कितपत गांभीर्याने दखल घेते, कथित वृक्षतोडीची चौकशी कशी होते आणि सह्याद्रीच्या संरक्षणासाठी कोणती ठोस पावले उचलली जातात, याकडे संपूर्ण कर्जत तालुक्याचे लक्ष लागले आहे.








