नादुरुस्त गाडीमुळे स्वच्छता कर्मचाऱ्याची हाताने कचरा उचलण्याची वेळ
राहुल जाधव यांची विदारक परिस्थिती;ओला-सुका कचरा अन् काचाही हाताने उचलण्याची वेळ
ठेकेदारांच्या सुविधांवर सामाजिक कार्यकर्ते किरण वाघमारे यांचा सवाल
रायगडचे वादळ न्युज नेटवर्क | कर्जत:
कर्जत शहर स्वच्छ आणि सुंदर ठेवण्यासाठी नगरपरिषदेच्या स्वच्छता विभागामार्फत विविध प्रभागांमध्ये स्वच्छता कर्मचारी कार्यरत आहेत. मात्र, नागरिकांचे आरोग्य आणि शहराचे स्वच्छतेचे काम सांभाळणाऱ्या याच कर्मचाऱ्यांच्या कामाच्या परिस्थितीकडे संबंधित ठेकेदारांकडून कितपत लक्ष दिले जाते, असा गंभीर प्रश्न सध्या उपस्थित होत आहे. कर्जत नगरपरिषदेच्या स्वच्छता ठेकेदाराकडे काम करणाऱ्या राहुल जाधव या स्वच्छता कर्मचाऱ्याची दयनीय परिस्थिती समोर आली असून, त्यांच्याकडे कचरा संकलनासाठी देण्यात आलेली तीनचाकी सायकल गाडी वारंवार पंक्चर होत असून नादुरुस्त अवस्थेत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.
राहुल जाधव हे कर्जत नगरपरिषदेच्या प्रभाग क्रमांक चारसह आजूबाजूच्या परिसरात दररोज स्वच्छतेचे काम करतात. मात्र, त्यांना देण्यात आलेली कचरा वाहून नेण्याची तीनचाकी सायकल गाडी व्यवस्थित नसल्याने त्यांना दररोज अनेक अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. नादुरुस्त गाडी घेऊनच ते आपले काम प्रामाणिकपणे पार पाडत आहेत. शहर स्वच्छ ठेवण्याची जबाबदारी पार पाडताना स्वतःच्या सुरक्षिततेचीही त्यांना पुरेशी काळजी घेता येत नसल्याची परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
विशेष म्हणजे, आज त्यांच्या नेहमीच्या सायकल गाडीला पंक्चर असल्याने तसेच ती नादुरुस्त असल्याने त्यांना पर्यायी गाडी उपलब्ध करून देण्यात आली नाही. त्यामुळे ओला आणि सुका कचरा, त्यामध्ये असलेल्या काचांसह इतर कचरा हाताने उचलून वाहून नेण्याची वेळ त्यांच्यावर आली. हाताच्या आणि मनगटाच्या ताकदीवर हा कचरा उचलत त्यांनी आपले काम सुरू ठेवले. कचऱ्यामध्ये असलेल्या काचांमुळे हाताला दुखापत होण्याची शक्यता असतानाही केवळ कामाची जबाबदारी आणि कुटुंबाच्या उदरनिर्वाहासाठी त्यांना हे कष्ट सहन करावे लागत आहेत.
एकीकडे शासन आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांकडून स्वच्छतेबाबत जनजागृती केली जाते. स्वच्छ शहर, सुंदर शहर अशी संकल्पना राबविली जाते. मात्र, प्रत्यक्षात शहर स्वच्छ ठेवण्यासाठी रस्त्यावर उतरून काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना आवश्यक ती साधने, सुरक्षिततेची उपकरणे आणि सुस्थितीतील वाहने उपलब्ध करून दिली जात नसतील, तर ही बाब निश्चितच चिंताजनक आहे.
नगरपरिषदेकडून स्वच्छतेची कामे करण्यासाठी ठेकेदारांची नियुक्ती केली जाते. या ठेकेदारांना कामाच्या बदल्यात सार्वजनिक निधीतून मोबदला दिला जातो. त्यामुळे ठेकेदारांनी आपल्या कामगारांना आवश्यक त्या सुविधा, सुरक्षिततेची साधने, हातमोजे तसेच कचरा संकलनासाठी सुस्थितीतील गाड्या उपलब्ध करून देणे अपेक्षित आहे. मात्र, राहुल जाधव यांच्यासारख्या कर्मचाऱ्यांची परिस्थिती पाहता ठेकेदारांच्या कामकाजावर आणि त्यांच्याकडून दिल्या जाणाऱ्या सुविधांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित होत आहे.
कामगारांच्या मजबुरीचा गैरफायदा घेतला जातोय का?
अनेक स्वच्छता कर्मचारी हे रोजंदारीवर किंवा ठेकेदारांच्या माध्यमातून काम करतात. त्यांच्या खांद्यावर कुटुंबाची जबाबदारी असते. घरखर्च, मुलांचे शिक्षण आणि दैनंदिन गरजा भागविण्यासाठी त्यांना कामाची नितांत आवश्यकता असते. त्यामुळे कामाच्या ठिकाणी गैरसोयी किंवा अन्याय होत असला तरी नोकरी जाण्याच्या भीतीने अनेक कामगार आपली व्यथा उघडपणे मांडू शकत नाहीत. परिणामी, त्यांना नाईलाजाने प्रतिकूल परिस्थितीत काम करावे लागते.
राहुल जाधव यांची घटना ही केवळ एका कर्मचाऱ्यापुरती मर्यादित नसून कर्जत नगरपरिषदेच्या स्वच्छता ठेक्यांच्या अंमलबजावणीबाबत व्यापक प्रश्न उपस्थित करणारी आहे. ठेकेदारांना दिलेल्या कामाच्या मोबदल्यात प्रत्यक्षात कामगारांना कोणत्या सुविधा मिळतात? त्यांच्यासाठी आवश्यक साहित्य आणि वाहने उपलब्ध आहेत का? तसेच नगरपरिषद प्रशासनाकडून ठेकेदारांच्या कामावर नियमित देखरेख ठेवली जाते का? या प्रश्नांची उत्तरे मिळणे गरजेचे आहे.
कर्जतकरांच्या कररूपी पैशांचा योग्य वापर होतोय का?
याबाबत सामाजिक कार्यकर्ते किरण वाघमारे यांनी तीव्र नाराजी व्यक्त करत नगरपरिषद प्रशासन आणि संबंधित ठेकेदारांच्या कार्यपद्धतीवर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. ते म्हणाले की, “राहुल जाधव यांच्यासारखे स्वच्छता कर्मचारी स्वतःच्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी आणि कर्जत शहर स्वच्छ ठेवण्यासाठी प्रचंड मेहनत घेत असतात. मात्र, त्यांना कचरा उचलण्यासाठी व्यवस्थित गाडी आणि आवश्यक साहित्य उपलब्ध करून दिले जात नसेल, तर ही अत्यंत दुर्दैवी बाब आहे. आज एका कर्मचाऱ्याला नादुरुस्त गाडीमुळे ओला-सुका कचरा आणि त्यातील काचाही स्वतःच्या हाताने उचलण्याची वेळ येत आहे. अशा परिस्थितीत कामगारांच्या सुरक्षिततेची जबाबदारी कोण घेणार?”
पुढे ते म्हणाले की, नगरपरिषद प्रशासनाकडून स्वच्छतेची कामे ठेकेदारांना दिली जातात. मात्र, ठेकेदारांनी कामगारांना आवश्यक सुविधा दिल्या नाहीत, तर त्याची जबाबदारी निश्चित केली पाहिजे. नगरपरिषदेकडून ठेकेदारांना दिल्या जाणाऱ्या कामाच्या मोबदल्यातून प्रत्यक्षात कामगारांना आवश्यक सुविधा मिळतात की नाही, याची तपासणी झाली पाहिजे. अन्यथा कर्जतकर नागरिकांच्या कररूपी पैशांचा योग्य वापर होतोय की नाही, हा प्रश्न अनुत्तरितच राहील.

कर्जतकर नागरिकांनीही आता जागरूक होण्याची गरज आहे. आपल्या शहराच्या स्वच्छतेसाठी अहोरात्र मेहनत घेणाऱ्या कामगारांना सन्मानाने आणि सुरक्षित वातावरणात काम करता यावे, यासाठी नागरिकांनीही आवाज उठवला पाहिजे. नगरपरिषद प्रशासनाने संबंधित ठेकेदारांना जाब विचारून कामगारांना आवश्यक त्या सुविधा उपलब्ध करून देण्याबाबत तातडीने कार्यवाही करावी. नादुरुस्त सायकल गाड्यांची दुरुस्ती करावी, पर्यायी गाड्या उपलब्ध करून द्याव्यात आणि कामगारांना सुरक्षिततेचे साहित्य द्यावे, अशी मागणी सामाजिक कार्यकर्ते किरण वाघमारे यांनी केली आहे.
शेवटी एकच प्रश्न उपस्थित होतो की, कर्जत शहर स्वच्छ ठेवणाऱ्या स्वच्छतादूतांच्या आयुष्यातील अस्वच्छ आणि असुरक्षित परिस्थिती दूर करण्याची जबाबदारी नेमकी कोणाची? याकडे आता कर्जत नगरपरिषद प्रशासन गांभीर्याने लक्ष देणार का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.







